Met het project HPV-vrij Genk - dat wij vanuit Apotheia coördineren en ondersteunen - bundelen huisartsen, apothekers, ziekenfondsen en MSD de krachten om zowel de vaccinatiegraad tegen HPV als de deelname aan het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker in Genk te verhogen. Toon Meyers van Huisartsen Promotheus en Pieter Mertens, onze ondervoorzitter en tevens actief als apotheker in Genk, gingen hierover in gesprek met APB.
"In Vlaanderen bedraagt de HPV-vaccinatiegraad ongeveer 80%. Om de doelstelling van 90% te bereiken, moeten we geen onoverbrugbare kloof dichten. Maar in Genk ligt de vaccinatiegraad met 60% wel aanzienlijk lager", vertelt Pieter. Net daarom willen we hier extra inspanningen leveren met een gerichte aanpak die verschillende zorg- en welzijnspartners samenbrengt. HPV-vrij Genk is een ambitieus project, maar zeker geen onhaalbare kaart. We hebben ons laten inspireren door Zweden, waar HPV-gerelateerde kankers in bepaalde regio’s volledig geëlimineerd zijn."
Misvattingen en taboes
Pieter was verbaasd over hoeveel mensen in Genk zich niet laten vaccineren tegen HPV, ook al biedt de overheid het vaccin gratis aan binnen het vaccinatieprogramma. "Vaccinatiemoeheid na corona speelt soms mee, net als desinformatie over vaccins. Daarnaast bestaan er in bepaalde gemeenschappen nog taboes rond seksualiteit. Sommige ouders zijn ervan overtuigd dat hun kind geen risico loopt, maar de realiteit is uiteraard complexer."
Volgens huisarts Toon Meyers van Huisartsen Prometheus leeft ook nog een andere misvatting. "Veel mensen denken nog altijd dat HPV uitsluitend een probleem is voor meisjes of vrouwen. Dat klopt niet. HPV kan ook mannen treffen en zij spelen bovendien een belangrijke rol in de verspreiding van het virus. Als we HPV echt onder controle willen krijgen, moeten we de volledige bevolking meekrijgen."
Ook het idee dat HPV een ver-van-ons-bed-probleem is, blijft hardnekkig aanwezig. "Men denkt niet aan een mogelijke kanker die zich pas jaren later kan ontwikkelen", zegt Pieter. "Maar net daarom is vaccinatie zo belangrijk. We weten dat de meeste mensen ooit met HPV in contact komen. Meestal ruimt het lichaam het virus op, maar soms kan het leiden tot kanker. Met een eenvoudige vaccinatie kun je dat risico sterk verkleinen."
“ Veel mensen denken nog altijd dat HPV uitsluitend een probleem is voor meisjes of vrouwen. Dat klopt niet. Als we HPV echt onder controle willen krijgen, moeten we de volledige bevolking meekrijgen. ”
Gerichte aanpak
Hoewel apothekers het HPV-vaccin niet zelf mogen toedienen, kunnen ze een belangrijke rol spelen op vlak van sensibilisering en preventie. "Patiënten komen doorgaans vaker bij hun apotheker dan bij andere zorgverleners", vertelt Pieter. "Daardoor kunnen we op een laagdrempelige manier informeren, twijfels bespreken en mensen aanmoedigen om zich alsnog te laten vaccineren. Soms volstaat een laatste duwtje in de rug. Onlangs sprak ik met een jonge man die een voorschrift voor het vaccin bij zich had, maar nog twijfelde of hij het wel nodig had. Na ons gesprek besloot hij het toch af te halen."
Die rol zou in de toekomst nog belangrijker kunnen worden dankzij nieuwe mogelijkheden rond dataontsluiting. "Vandaag hebben we als apotheker niet altijd zicht op wie wel en niet gevaccineerd is. Dat maakt gerichte preventie moeilijk. Je kunt mensen pas actief aanspreken als je weet waar de noden liggen. Dankzij nieuwe initiatieven rond dataontsluiting en een FarmaFlux-tool die binnenkort beschikbaar wordt, zullen we beter zicht krijgen op de vaccinatiestatus van patiënten. Daardoor kunnen we veel gerichter sensibiliseren en de mensen bereiken die nog bescherming missen."
Ook huisartsen willen die gerichte aanpak ondersteunen. "Via zoekopdrachten in onze patiëntendossiers kunnen we nagaan wie nog niet gevaccineerd is", zegt Toon. "Daarna kunnen we die mensen contacteren en uitnodigen. Dat maakt de campagne veel doelgerichter dan louter algemene sensibilisering."
Maximale gezondheidswinst
Betrokken patiënten aanmoedigen om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek is een must. "Als we HPV-gerelateerde kankers echt willen terugdringen, moeten we op meerdere fronten werken", zegt Toon. “Via het elektronisch medisch dossier kunnen we patiënten gericht sensibiliseren over het belang van screening. Daarnaast voeren we in de praktijk zelf uitstrijkjes uit. Vaccinatie en screening vullen elkaar aan. Alleen door beide strategieën te combineren, kunnen we een maximale gezondheidswinst boeken."
“ Artsen en apothekers hebben vaak contact wanneer er een probleem is met een patiënt. Door samen rond preventie te werken, leer je elkaar op een andere manier kennen. Dat versterkt het wederzijdse vertrouwen en faciliteert samenwerking. ”
De kracht van samenwerking
Volgens de initiatiefnemers schuilt de grootste meerwaarde van HPV-vrij Genk in de multidisciplinaire aanpak. "Mensen horen de boodschap niet alleen van hun arts of apotheker, maar ook via straathoekwerkers of het ziekenfonds", zegt Pieter. "Zo vergroot de kans dat ze ermee aan de slag gaan. Bovendien brengt elke partner eigen expertise mee. Ik was bijvoorbeeld verrast door hoe goed straathoekwerkers bepaalde buurten en gemeenschappen kennen. Zij weten vaak perfect welke aanpak wel of niet zal werken.
Ook Toon ziet daarin een belangrijke troef: "Het is een gerichte campagne waarbij verschillende actoren samenwerken. Hoe vaker mensen dezelfde boodschap horen van verschillende vertrouwenspersonen, hoe groter de kans dat die blijft hangen."
Volgens Pieter biedt die samenwerking nog een extra troef: "Artsen en apothekers hebben vaak contact wanneer er een probleem is met een patiënt. Door samen rond preventie te werken, leer je elkaar op een andere manier kennen. Dat versterkt het wederzijdse vertrouwen."
Model voor andere regio's?
Onze ambitie reikt verder dan Genk. We hopen dat HPV-vrij Genk een model kan zijn voor andere steden. Dat beaamt Pieter: “Als we kunnen aantonen dat onze multidisciplinaire aanpak zijn vruchten afwerpt, kan ons model ook in andere regio’s worden toegepast. Dat zou mooi zijn."
